Waar komt dat gedrag vandaan?

Gedrag lijkt iets wat ontzettend moeilijk vatbaar is. De officiële psychologisch benadering van gedrag is: 

Gedrag bestaat uit waarneembare handelingen (direct waarneembaar voor anderen en jezelf), niet-waarneembare handelingen (innerlijk gedrag) of onbewuste (reflexmatige) handelingen. Veel gedragingen hebben een erfelijke basis. Hoe groot die invloed van de erfelijke factoren is, is niet precies vast te stellen. Het gedrag wordt ook beïnvloed door allerlei factoren, zoals sociale-, culturele en spirituele-, fysische-, psychische- en fysieke factoren.

Hoewel deze definitie sluitend is, kan deze ook complex overkomen. Daarom hebben we het Big5Profiles Gedragsmodel ontwikkeld:

Model: waar komt gedrag vandaan?

Dit model lees je van buiten naar binnen. De 3 grote blokken die je kunt onderscheiden ga ik in de volgende paragrafen met je doornemen.

Gedrag: Invloed van binnen (acceptatie)

Op de invloed van binnen heb je zelf vrijwel geen invloed. Soms wordt wel eens over mensen gezegd: “Dat zit in zijn genen”. Vaak wordt hiermee het karakter van iemand geduid op globale kenmerken. “Zij is een prettig persoon in de omgang” of “Hij komt altijd heel stug over maar als je hem beter leert kennen is het een toffe kerel!”. Allemaal karaktereigenschappen die van binnenuit komen.

Persoonlijkheid

De invloed van binnen begint met je persoonlijkheid. Tot ongeveer het 30ste levensjaar wordt je persoonlijkheid gevormd. Daarna zijn er nauwelijks waarneembare veranderingen. Een zeer indrukwekkende gebeurtenis of een medische oorzaak kunnen meer verandering teweeg brengen maar in grote lijn geldt dat je persoonlijkheid na je 30ste levensjaar stabiel is en verder niet meer verandert.

Emoties

Jouw persoonlijkheid heeft invloed op je emoties. Combinaties van jouw persoonlijkheidskenmerken maken hoe jij de wereld ervaart. Iemand die bijvoorbeeld heel extravert is en daarnaast open staat voor verandering zal erg geïnteresseerd zijn in alles wat nieuw en anders is. Deze persoon gaat graag de discussie aan en houdt van spreken in het openbaar of lesgeven. Wanneer deze persoon blootgesteld wordt aan nieuwe dingen zal hij of zij zich het meest prettig voelen.

Gedrag: Invloed van buiten (bewustwording)

De rechter kant van het model is beter te beïnvloeden. Hiervoor is echter een cruciale basis van bewustwording nodig. Invloed van buitenaf bestaat uit afkomst en conditionering. Beide onderdelen geven je een antwoord op de vraag “waarom wordt dit gedrag vertoont?”

Afkomst

Waar iemand is opgegroeid of in ieder geval langere tijd verblijft, is van groot belang op iemands gedrag. Stel dat iemand uit een heel arm gezin komt. Deze persoon zal volledig anders over geld denken en ermee omgaan dan iemand die opgegroeid is in een heel rijk gezin. Bewust zijn waar jezelf of iemand anders vandaan komt, is belangrijke stap om te begrijpen waar je eigen of iemand anders gedrag vandaan komt.

Conditionering

Conditionering is een verzamelterm van leerprocessen waarmee iemand zich aanpast aan de omgeving. Zaken als opvattingen en omgangsnormen spelen hier een grote rol. Ook bij conditionering geldt het belang van bewustwording. Hoe beter je bekend bent met het feit dat jouw normen en waarden vooral door je omgeving ontstaan, kun je bewust aan de slag gaan en hier inhoud aan geven.

Gedrag ofwel iemands handelen

Het uiteindelijke gedrag van iemand, het handelen, komt voort uit een combinatie van emoties en conditionering. Stel dat iemand snel boos wordt (emotie). De wijze waarop deze persoon de boosheid uit is vooral gestuurd door conditionering. Komt hij of zij uit een omgeving waar het ‘normaal’ is om te gaan schelden, schoppen en slaan, zal deze persoon dat nu ook doen. Is de conditionering echter meer gericht op een rondje gaan lopen en er vervolgens over de boosheid praten, dan zal dat gedrag meer voor de hand liggen.

Wat kun je er nu mee?

Gedrag is dus de combinatie van persoonlijkheid, emoties, afkomst en conditionering. 

Zoals eerder aangegeven veranderd de persoonlijkheid, en daarmee de emoties, van iemand niet zo veel meer na het 30ste levensjaar. Deze karaktereigenschappen kun je daardoor eigenlijk alleen maar accepteren.

De afkomst is natuurlijk ook niet 1-2-3 aan te passen. Je huidige omgeving daarentegen wel! Wat je aan je afkomst in ieder geval wel kunt aanpassen is je eigen conditionering, de manier waarop je over je afkomst denkt. 

Als je geleerd is dat je eigenlijk niets kunt, heb je misschien de opvatting dat dit ook echt zo is. Je wordt verlegen en terughoudend in je gedrag. Maar wat nu als je denkt aan alles wat je wel hebt bereikt. Aan alle successen die je geboekt hebt? Door die voorop te zetten zul je zelfverzekerder en minder terughoudend worden. Het gedrag bevestigd vervolgens je nieuwe conditionering en je zult steeds meer successen gaan behalen!

En nu?

Ons Big5Profiles Gedragsmodel is natuurlijk leuk en als je hier bent heb je — hopelijk — een interessant artikel gelezen, maar wat moet je nu? Om te beginnen is het belangrijk inzicht te krijgen in jouw persoonlijkheid en in je emoties. Dit kun je doen door bij ons een persoonlijkheidsanalyse uit te voeren of door dat bij een andere aanbieder te doen.

Vervolgens is het belangrijk inzicht te krijgen in je omgeving. Welke conditionering neem je van vroeger mee? Wat zijn je huidige normen en waarden? Wat zijn de normen en waarden van jouw omgeving? Door hier bewust van te worden kun kijken of dat overeen komt met wat je eigenlijk zou willen en aanpassingen kunnen doen waar je dat wenst. Dit laatste kun je zelf doen, maar natuurlijk ook met behulp van een daarvoor opgeleide coach.