Persoonlijkheidstest: hoe slecht zijn de kleurtjes analyses?

Some love them, some hate them: de kleurtjes analyses. De voorstanders van deze persoonlijkheidstest zweren erbij, terwijl de tegenstanders naar elk mogelijk excuus zoeken om deze vorm van persoonlijkheidstest af te branden. Persoonlijk ben ik geneigd te zeggen dat beide ‘kampen’ gelijk hebben. Vanuit hun eigen perspectief gezien dan. 

In dit artikel wil ik nader ingaan op drie vormen van veel gebruikte persoonlijkheidstest: DISC, MBTI en Five Factor Model (Big5). Alle drie de testen hebben namelijk hun voor- en nadelen. 

DISC persoonlijkheidstest

Wat is DISC eigenlijk? Het eerste waar we aan denken zijn de kleurtjes: “Jij bent rood en ik ben geel”. Dit is het moment waarop ik een lans wil breken voor deze test. Hoewel iemand een bepaalde voorkeur in gedrag en communicatie heeft dat binnen DISC met een kleur wordt aangeduid, is iemand niet ‘rood’ of ‘geel’. Het is de voorkeur van een persoon en de kleur is een makkelijke manier om deze voorkeur te onthouden.

DISC is eigenlijk ook geen persoonlijkheidstest maar slechts een deel daarvan. Met DISC wordt inzicht gegeven in iemands voorkeuren in gedrag en communicatie. Met andere woorden: iemands persoonlijke stijl, iemands manier van doen. Dit geeft inzicht in de onbewuste drijfveren en onderliggende behoeften die iemand heeft. 

Waar komt DISC vandaan?

Carl Gustaf Jung, zijn onderzoek heeft bijgedragen aan het tot stand komen van de DISC persoonlijkheidstest
Carl Gustaf Jung

Carl Gustav Jung maakte onderscheid in vier psychologische functies en baseerde daar zijn vier types op: denken, voelen, waarnemen en intuïtie. Deze functies combineerde hij in introvert en extravert.

Echter, wordt er nogal eens foutief aangenomen dat Carl Gustav Jung ook de bedenker van de DISC-methodiek is! De Amerikaanse psycholoog Dr. William Moulton Marston ontwikkelde eind jaren 20 van de vorige eeuw het DISC-model. Hiervoor observeerde hij mensen en maakte hij onderscheidt tussen actief en passief gedrag.

Afhankelijk van hoe mensen hun omgeving ervaren is hun gedrag passief of actief; vijandig of als goedgezind. Hieruit zijn de vier fundamentele temperamenten van DISC ontstaan:

  • Dominant,
  • Interactief
  • Stabiel
  • Consciëntieus

Het gedrag dat mensen vertonen wodt beïnvloed door alle vier de temperamenten. Een van deze temperamenten zal echter overheersen in ons dagelijks doen en laten. Dit noemen we ons primaire temperament en wordt ondersteund door de overige drie temperamenten (de secundaire temperamenten).

Is DISC goed in te zetten?

Ja! DISC is een prima methode om inzicht te krijgen in de temperamenten van een persoon. De kritiek die rond DISC ontstaan is, komt eigenlijk voort uit een verkeerd gebruik van de tool. DISC geeft namelijk niet aan of iets goed of fout is. Het geeft mensen geen kleurtje. Dit gebeurt door een verkeerde interpretatie.

Wanneer we bij DISC het gehele profiel tot ons nemen zien we duidelijk welk temperament onze voorkeur heeft. Ook zien we dat de andere temperamenten niet afwezig zijn maar slecht in mindere mate aanwezig zijn. 

DISC is dus prima in te zetten wanneer je inzicht wilt hebben in de voorkeuren van gedrag en communicatie van jezelf of van iemand anders.

MBTI persoonlijkheidstest

Evenals DISC zijn de wortels van de methode terug te herleiden naar Carl Gustav Jung. Echter, is hij ook niet de grondlegger van de MBTI-methode. De naam MBTI staat voor Myers Briggs Type Indicator. Dez naam verwijst naar de bedenkers van dit model: Katharine Briggs en Isabel Myers. 

Ook MBTI gaat uit van persoonlijke voorkeuren van mensen en plaatst deze in 16 persoonlijkheidstypes. De types worden door middel van een vragenlijst achterhaalt en beschrijft iemand in vier verschillende dimensies:

  • De gerichte omgeving: Extravert of Introvert (Extrovert / Introvert)
  • De wijze van waarnemen: Observatie of Intuïtie (Sensing / INtuition)
  • De wijze van beslissen: Denken of Voelen (Thinking / Feeling)
  • De wijze van werken: Gestructureerd of Spontaan en flexibel (Judging / Percieving)

De dames Myers en Briggs komen niet uit Nederland dus de officiële naamgeving van de dimensies is in het Engels. Deze heb ik achter de Nederlandse bewoording gezet. De vetgedrukte letters helpen om uiteindelijk tot een persoonlijkheid type te komen.

Jouw type

Zoals ik hierboven al schreef kent MBTI 16 verschillende persoonlijkheidstypen. Deze worden aangeduid met letter combinaties als ENFJ of ISTP. De lettercombinatie is afkomstig van de vier verschillende dimensies. Iemand die zich bijvoorbeeld op zijn of haar omgeving richt op een extraverte wijze, krijgt als eerste letter de ‘E’. Iemand die waarneemt op basis van observatie (Sensing) krijgt als tweede letter de ’S’. Uiteindelijk zijn er op deze wijze 16 verschillende persoonlijkheidstypen te maken.

Net als bij DISC geldt hier dat iemand niet Extravert of Introvert is. Iedereen heeft eigenschappen van beide. Staar je dus niet blind op het type als ‘Dit ben ik’ maar meer vanuit de gedachte: ‘Dit zijn mijn voorkeuren’.

Is MBTI goed in te zetten?

Absoluut! MBTI is prima in te zetten voor persoonlijke ontwikkeling en communicatie verbetering. De 16 persoonlijkheidstypes geven een heel duidelijke voorkeur van hoe iemand beslist, werkt, de omgeving ziet en hoe hij of zij de omgeving waarneemt. Er zijn legio lijsten te vinden van beroepsgroepen die passen bij de verschillende typen.

Critici van de MBTI-methode vinden onder andere het feit dat er ‘slechts’ 16 persoonlijkheidstypen zijn te beperkt. Hierdoor zijn de beschrijvingen behoorlijk uitgebreid en lijken ze in sommige gevallen op een horoscoop. Helaas kan ik die kritiek niet weerleggen, echter blijft wel het feit dat je de typen wel moet lezen als ‘dit ben ik hoofdzakelijk’ en niet ‘dit ben ik!’

Big5 persoonlijkheidstest

Het Five Factor Model of Big5 model is een wat andere soort persoonlijkheidstest. Het beoordeeld niet op vier dimensies of temperamenten, zoals DISC en MBTI, maar op vijf verschillende karaktereigenschappen. Binnen de Big5 persoonlijkheidstest worden de volgende vijf karaktereigenschappen onderscheiden:

Robert McCrae en Paul Costa, de grondleggers van de Big5 persoonlijkheidstest

In tegenstelling tot DISC en MBTI ‘scoor’ je hier niet op Extraversie of Introversie maar laat de analyse zien in hoeverre iemand bijvoorbeeld Extravert is. Uiteraard kan gezegd worden dat iemand die heel laag scoort op extraversie eigenlijk introvert is.

De Big5 persoonlijkheidstest is ontstaan uit de afkeer van een aantal Amerikaanse wetenschappers tegen modellen die zich baseren op (volgens hen) ‘niet meetbare en dus niet valide’ ideeën en waarnemingen van psychologen en psychiaters. De methode, Big5, is gebaseerd op empirisch onderzoek waarbij de wetenschappers keken naar de woorden die mensen gebruiken om iemands karakter te beschrijven. Wanneer die woorden worden gecategoriseerd ontstaan er vijf karaktereigenschappen.

Op iedere karaktereigenschap kun je hoog, laag of ergens daar tussenin scoren. Dit maakt dat je niet per se het een of het ander bent. Big5 maakt hiermee het grote verschil met MBTI en DISC die wel uitgaan van de uiterste eigenschappen. Big5 is vooral populair bij psychologen en wordt met name ingezet bij psychologische onderzoeken en werving en selectie of studiekeuze.

Is BIG5 goed in te zetten?

Tja, als makers van Big5Profiles.com zijn wij misschien een beetje bevooroordeeld als het om deze methode gaat, maar Big5 is zeker goed in te zetten. Het geeft nuance in iemands karaktereigenschappen door aan te geven in hoeverre iemand ‘scoort’ op een bepaalde schaal.

Daarnaast is Big5 een zeer mooie persoonlijkehiedstest om in te zetten bij het vormen en verbeteren van teams. Door de hoge mate van nuance ontstaat een duidelijk inzicht in de overlap en de verschillen tussen teamleden. Dit maakt het in coaching en verander trajecten eenvoudiger om de sterke en zwakke punten van het team inzichtelijk te maken.

Conclusie

Zowel DISC, MBTI en Big5 zijn mooie methodes om in te zetten voor zelfinzicht of als hulpmiddel bij coaching trajecten. De meest kritiek die ontstaat, komt echter door het verkeerd inzetten van deze methoden of het voor de verkeerde doelen inzetten.

Wanneer je inzicht wilt in het temperament van jezelf of iemand anders kun het beste kijken naar de resultaten van een DISC-analyse.

Wanneer je op zoek bent naar een baan en nog niet precies weet waar je echt gelukkig van wordt, dan kunnen de resultaten van een MBTI-analyse jou op weg helpen.

Wil je gedetailleerd inzicht in jezelf, in anderen of van in een team, dan is Big5 waarschijnlijk de meest voor de hand liggende methode om aan te wenden.